IGP, beschermde geografische aanduiding: wat de naam vereist

Een beschermde geografische aanduiding is een Europese naam die een product van een bepaalde plaats aanduidt wanneer ten minste een van de productiefasen daar plaatsvindt. De zin past op een etiket en blijft te kort als je er niet de andere figuur naast zet, de oorsprongsbenaming. Beide beschermen een naam. Ze vragen niet hetzelfde. Zonder dat verschil lijken de gofio, de banaan en de majorero-kaas drie inwisselbare keurmerken. Dat zijn ze niet.

De foto’s tonen bananen. Ze zijn niet het logo van de aanduiding, dat een institutioneel merk is en hier niet voorkomt. De tros is het product van een van de drie agrovoedings-IGP’s die de lijst van het MAPA voor de Canarische Eilanden noteert. De gofio en de avocado, die het trio completeren, passen niet op hetzelfde beeld.

Wat artikel 46 vraagt

Verordening (EU) 2024/1143, van 11 april 2024 en van toepassing sinds 13 mei 2024, noemt in lid 2 van artikel 46 een geografische aanduiding een naam die een landbouwproduct aanduidt onder drie voorwaarden. Het moet afkomstig zijn uit een bepaalde plaats, streek of land. Zijn kwaliteit, zijn reputatie of een andere specifieke eigenschap moeten in wezen aan die geografische herkomst toe te schrijven zijn. En van zijn productiefasen moet er minstens een in het afgebakende gebied plaatsvinden.

Lid 1 van hetzelfde artikel is de oorsprongsbenaming. Daar ligt de lat hoger: de kwaliteit of de kenmerken zijn fundamenteel of uitsluitend te danken aan het milieu, met zijn natuurlijke en menselijke factoren, en alle fasen vinden volledig in het gebied plaats. De twee definities staan in hetzelfde artikel sinds deze verordening Verordening (EU) nr. 1151/2012 van 21 november 2012 introk. De concordantietabel van de nieuwe tekst koppelt lid 2 aan het oude artikel 5.2. De praktijk veranderde niet in één klap op 13 mei 2024: de wettelijke lade waarin ze geschreven stond, veranderde.

Het MAPA legt het verschil nog altijd uit met de formulering van de ingetrokken verordening. Dat dient om het etiket in de keuken te begrijpen en niet om het artikelnummer te citeren. Het geldende nummer voor landbouwproducten is 46. Wijn heeft een eigen hoofdstuk in dezelfde verordening. Daarom wordt een Canarische fles met oorsprongsbenaming niet woord voor woord met lid 2 gelezen, en ook niet met lid 1: ze wordt gelezen met het wijnstelsel. In de wijnlijst van het MAPA staan de Canarische Eilanden met 11 DOP’s, en de lijst noemt geen IGP voor wijn.

Drie figuren, drie contracten

De derde rij voorkomt dezelfde fout die het artikel over de beschermde oorsprongsbenaming al aanwijst: de ronmiel aan tafel zetten bij de kazen. De ronmiel van de Canarische Eilanden is een geografische aanduiding voor een gedistilleerde drank. De lijst van productdossiers van het MAPA noteert hem in die klasse, met registratie in de EU op 13 februari 2008. Zijn honingpercentage en zijn alcoholgehalte horen bij zijn productdossier, dat een eigen artikel zal krijgen. Hier volstaat het hem geen agrovoedings-IGP en geen DOP te noemen.

Een IGP is ook niet hetzelfde als een levensmiddel “van de Canarische Eilanden” zonder registratie. Het geografische bijvoeglijk naamwoord is vrij totdat een productdossier het voorbehoudt. Vanaf de registratie is het gebruik ervan op een product dat niet voldoet een overtreding, geen stijl van de kaart. De IGP is geen wedstrijdprijs. Het is een stelsel: gebied, minstens een fase, en een band die van kwaliteit of van reputatie kan zijn.

De agrovoedings-IGP’s van de Canarische Eilanden

De agrovoedingslijst van het MAPA noteert voor de Canarische Eilanden 3 IGP’s en 6 DOP’s. De beschermde geografische aanduidingen van die lijst zijn deze:

• Canarische gofio
• Avocado van de Canarische Eilanden
• Banaan van de Canarische Eilanden

De zes oorsprongsbenamingen van hetzelfde document —cochenille, papas antiguas, honing van Tenerife, queso de flor de Guía, majorero en palmero— worden uitgewerkt in het artikel over de DOP. De majorero-kaas is DOP, geen IGP. Het keurmerk van de kaas verwarren met dat van de banaan is het etiket verkeerd lezen, ook al zijn beide Canarisch.

De gofio is het voorbeeld dat al een productdossier in zicht heeft. De versie van het MAPA van 11 februari 2014 definieert hem als het product van het malen van geroosterde granen op de archipel, met of zonder zeezout. De roostering mag niet boven 200 °C uitkomen. De verpakking moet, vanwege de aard van het poeder en de band met het roosteren en malen, op de Canarische Eilanden gebeuren. Dat past in lid 2: de naam is te danken aan een manier van maken en aan een plaats, en vereist niet dat elke korrel op het eiland is gegroeid. Hem DOP noemen zou een trede hoger zijn dan het register heeft gezet.

De banaan van de Canarische Eilanden staat op het beeld om dezelfde reden: hij is een van de drie, wordt zonder kaart herkend, en de foto vervangt het productdossier niet. Een bananenplantage langs de weg van Mogán toont de teelt op Gran Canaria. Ze toont niet het register van alle beschermde percelen, en maakt van geen enkele banaan die op een andere breedtegraad rijpt en op het eiland wordt verkocht een IGP.

De avocado van de Canarische Eilanden sluit de lijst van drie af. Hij staat in dezelfde ministeriële pdf, naast de gofio en de banaan. De IGP’s van de archipel tellen en bij twee blijven staan is een vrucht buiten beschouwing laten die de lijst al beschermt.

Deze tellingen —3 agrovoedings-IGP’s, 6 agrovoedings-DOP’s, 11 wijn-DOP’s— zijn die van de lijst van het MAPA. Een nieuwe registratie zou ze verschuiven. Lid 2 van artikel 46 verschuift er niet mee.

Bij de aankoop

Het keurmerk dient om het etiket te lezen, niet om de smaak te raden. Een gofio met IGP moet voldoen aan de roostering, het malen en de verpakking van zijn productdossier. Een banaan met IGP moet de vrucht zijn die zijn productdossier beschermt, niet een gentilicium naast een vrucht van andere herkomst. Een avocado met de aanduiding is die van het register, niet elke avocado die zonder die naam op een boerderij van het eiland is gerijpt.

Het meest voorkomende misbruik is hetzelfde als bij de oorsprongsbenaming: het keurmerk schrijven naast een product dat alleen lokaal is. Staat het niet op de lijst, dan is het eerlijke bijvoeglijk naamwoord een ander: van Tenerife, van de molen, van de coöperatie, van de boerderij. Die bijvoeglijke naamwoorden kunnen waar zijn en zijn geen IGP. Wie voor de beschermde naam betaalt, betaalt voor het productdossier.

In de zaal is de korte zin degene die scheidt. Draagt de gofio de IGP, dan zeg je IGP. Is de kaas majorero, dan zeg je DOP en bewaar je de IGP voor de graanbloem of de vrucht. Draagt de ronmiel zijn aanduiding voor gedistilleerde dranken, dan zeg je dat, niet “nog een IGP”. De 3, de 6 en de gedistilleerde drank tellen niet op tot één glas vol prestige.

Op de Canarische Eilanden

De verankering van het stelsel is die van de archipel die de productdossiers tekenen, niet die van één hoofdstad. Tenerife, Gran Canaria, Lanzarote, Fuerteventura, La Palma, La Gomera en El Hierro horen erbij omdat de gofio, de banaan en de avocado worden gedefinieerd op het geheel of op het gebied dat elk productdossier vastlegt, en omdat de zusterlijke DOP’s —honing, kazen, aardappelen, wijnen— bepaalde eilanden beslaan die het andere artikel al opsomt. De foto van Mogán toont een helling met bananenplantages op Gran Canaria. Ze zegt niet dat het hele eiland het gebied is, noch dat een plantage zonder de naam de IGP is.

Het verschil met de DOP voel je met de hand bij twee producten die al een artikel hebben. De gofio wordt geroosterd en gemalen onder een IGP: een beslissende fase en een manier van maken volstaan voor lid 2. De majorero vereist de melk van de geit van het eiland en de rest van zijn productdossier onder een DOP: lid 1. Beide kunnen op dezelfde tafel staan. Beide dragen niet hetzelfde keurmerk, en het verkeerd zeggen is ernstiger dan een bijvoeglijk naamwoord vergeten.

Verwante termen

• Beschermde oorsprongsbenaming — lid 1 van hetzelfde artikel 46: alle fasen en een strengere band.
• Gofio — de IGP met productdossier van 2014, plafond van 200 °C en verpakking op de eilanden.
• Majorero-kaas — een DOP, om het keurmerk van de kaas niet te mengen met dat van de banaan.
• Fermentatie — de weg van wijn en kaas, die het keurmerk niet vervangt.
• Canarische geit — het ras van de melk die de DOP majorero vraagt, buiten deze lijst van IGP’s.

Bronnen

• EUR-Lex · Verordening (EU) 2024/1143
• PB EU · Verordening (EU) nr. 1151/2012, voorganger
• MAPA · informatie over DOP en IGP
• MAPA · agrovoedingslijst van DOP en IGP
• MAPA · productdossier van de IGP Gofio Canario, 11 februari 2014
• MAPA · geldende productdossiers, waar de ronmiel als GA voor gedistilleerde dranken staat